Yargı Sistemi Risk Altında: Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde Yargı Gücünün Araçsallaştırılmasının Karşılaştırmalı Analizi

ASSEDEL, yeni raporu Yargı Sistemi Risk Altında: Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri’nde Yargı Gücünün Araçsallaştırılmasının Karşılaştırmalı Analizi ile demokratik gerilemenin, yargı bağımsızlığının zayıflatılması yoluyla nasıl ilerleyebileceğini inceliyor. Rapor, iki siyasi açıdan farklı bağlamı — Donald Trump dönemindeki Amerika Birleşik Devletleri ile Recep Tayyip Erdoğan dönemindeki Türkiye’yi — karşılaştırarak, hukuk kurumlarının nasıl yeniden şekillendirilebileceğini ve yürütme organının yetkilerini genişletmek amacıyla nasıl kullanılabileceğini ortaya koyuyor.

Analiz iki temel örüntüye odaklanıyor. İlk olarak, yargının kurumsal dönüşümünü ele alıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde rapor, stratejik yargıç atamalarının uzun vadeli etkilerine ve federal mahkemelerin siyasallaşmasına odaklanıyor. Türkiye’de ise hâkim ve savcıların görevden alınması, hukukçular hakkında yürütülen kovuşturmalar ve yargıya personel alım süreçleri üzerindeki yürütme etkisinin artması da dâhil olmak üzere, yargı üzerindeki daha doğrudan bir kontrol sürecini inceliyor.

İkinci olarak, rapor adalet sisteminin siyasi amaçlarla araçsallaştırılmasını ele alıyor. Rapora göre her iki ülkede de hukuk kurumları yalnızca hukuku uygulamak amacıyla değil, aynı zamanda siyasi sadakati pekiştirmek, muhalefeti zayıflatmak ve kurumsal hesap verebilirliği azaltmak amacıyla kullanılmıştır. Yöntemler kapsam ve yoğunluk bakımından farklılık gösterse de her iki örnek de mahkemelerin ve savcıların yürütme organının yetkisine karşı bağımsız denetim mekanizmaları olarak işlev görmekten uzaklaşmasının ortaya çıkardığı riskleri göstermektedir.

Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri deneyimlerini yan yana ele alan rapor, daha geniş kapsamlı bir uyarının altını çiziyor: Demokratik gerileme her zaman ani bir kopuş şeklinde gerçekleşmez. Partizan atamalar, seçici kovuşturmalar, hukukçular üzerindeki baskılar ve yürütmenin yargıya müdahalesinin normalleştirilmesi yoluyla da zaman içinde, kademeli olarak gelişebilir. ASSEDEL açısından yargı bağımsızlığının korunması; demokrasinin, hukukun üstünlüğünün ve temel hakların güvence altına alınması bakımından hayati önem taşımaktadır.

Raporun tamamına buradan ulaşabilirsiniz.