ASSEDEL
Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü savaş, milyonlarca insanı çatışmanın sonuçlarıyla baş başa bıraktı; bu sonuçlar arasında yaşamı kökten değiştiren engellilik durumları, sağlık hizmetlerine erişimin aksaması ve sosyal hayata katılımla ilgili uzun vadeli zorluklar yer alıyor. Derneğimiz, Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM) üyesi Jan Filip Libicki ile gerçekleştirdiği bir röportajda, kendisinin engelli Ukraynalı gazilerin desteklenmesine ilişkin hazırladığı raporu ele aldı. Ukrayna yeniden yapılanma sürecine girerken, temel mesele sadece altyapının nasıl onarılacağı değil, aynı zamanda savaştan etkilenen bireylerin onurlu, bağımsız ve fırsat eşitliğine sahip bir yaşam sürmelerinin nasıl güvence altına alınacağıdır.
Engelliliğin Boyutu: Ukrayna İçin Uzun Vadeli Bir Sınama
Senatör Libicki, Ukrayna’nın karşı karşıya olduğu zorluğun devasa boyutuna dikkat çekerek, ülkede hâlihazırda yaklaşık iki milyon gazi bulunduğunu belirtti. Birçoğu, cephedeki çatışmalar sonucunda engelli hale geldi. Bu kişilerin ihtiyaçları; rehabilitasyon, sağlık hizmetleri, istihdam ve toplumsal destek alanlarında uzun vadeli yatırımlar gerektiren büyük bir sosyal meseleyi beraberinde getiriyor.
Libicki ayrıca, çatışmalar sona erse dahi Ukrayna’nın mevcut sosyal destek sistemlerinin bu ihtiyaçları karşılamakta zorlanabileceği uyarısında bulundu. Uluslararası görevlerden nispeten az sayıda yaralı askerin döndüğü geçmiş Avrupa deneyimlerinin aksine, Ukrayna çok daha geniş bir nüfusa destek sağlamak durumunda kalacak. Libicki, bu zorluğun aşılmasının diğer Avrupa ülkelerinden gelecek dayanışma ve yardımlara bağlı olduğunu savundu.
Avrupa Değerlerini Savunmak: Ortak Bir Sorumluluk
Röportajın temel mesajlarından biri, Ukrayna’nın verdiği mücadelenin tüm Avrupa’yı ilgilendirdiğiydi. Senatör Libicki’nin ifadesiyle, Ukraynalılar sadece kendileri ya da Doğu Avrupa ülkeleri için savaşmıyorlar. “Ukraynalılar, Avrupa kurumlarının ve hükümetlerinin sıkça vurguladığı Avrupa değerleri için savaşıyorlar.”
Bu bakış açısı, Avrupa devletlerine, dayanışma beyanlarının ötesine geçerek somut destek sağlama sorumluluğu yüklüyor. Libicki, Avrupa ülkelerinin Ukraynalıların gösterdiği fedakârlıkları kabul etmeleri ve savaştan dönenlerin toplumsal yaşama tam anlamıyla katılabilmelerine yardımcı olmaları gerektiğini vurguladı.
Yeniden Yapılanma Sadece Altyapıyı Değil, İnsanları da Kapsamalıdır
Ukrayna’nın yeniden inşasına dair tartışmalar genellikle okulların, köprülerin ve yolların onarılmasına odaklanıyor. Senatör Libicki, bu yatırımlar elzem olsa da, iyileşme sürecine ayrılan kaynakların savaş kaynaklı engellilik yaşayan insanların ihtiyaçlarını da kapsaması gerektiğini savundu. Hazırladığı raporda, Ukrayna’nın yeniden inşası için oluşturulan fona katkıda bulunan ülkelerin, bu katkıların %10’unu engelli bireylere yönelik bir destek sisteminin geliştirilmesine ayırmaları öneriliyor. Bu tür bir finansman; gazilerin yeniden bağımsızlıklarını kazanmaları, iş hayatına dönmeleri ve hem kendilerinin hem de ailelerinin geçimini sağlayabilmeleri için gerekli koşulların oluşturulmasına yardımcı olabilir.
Bu yaklaşım, önemli bir ilkenin altını çiziyor: Yeniden inşa süreci yalnızca onarılan altyapıyla değil, aynı zamanda savaşın etkilediği insanlar için yarattığı fırsatlar ve sağladığı yaşam kalitesiyle ölçülmelidir.
İnsan Hakları Bağlamında Engelli Hakları
Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’ne atıfta bulunan Libicki, engelli bireylerin dolu dolu ve bağımsız bir yaşam sürme hakları olduğunu vurguladı. Uygulamada bu; kamusal alanların ve ulaşım sistemlerinin erişilebilir kılınmasını, iş gücü piyasasında fırsat eşitliğinin sağlanmasını, rehabilitasyon hizmetlerine ve uygun sosyal destek mekanizmalarına erişimi güvence altına almayı gerektirir.
Ukrayna için bu mesele özellikle aciliyet arz ediyor. Savaşın ekonomik sonuçları, kamu kurumları ve sosyal hizmetler üzerinde ilave bir baskı oluşturabilir; bu da engelli bireylerin ihtiyaçlarının, siyasi ve bütçesel kararlarda görünür kılınmasını daha da kritik hale getiriyor.
Ukrayna’dan Dersler: Zorunluluktan Doğan İnovasyon
Ukrayna, karşı karşıya olduğu devasa zorluklara rağmen, savaşın gerçeklerine yanıt olarak pratik çözümler de geliştiriyor. Libicki, zorlu koşulların nasıl inovasyonu tetikleyebileceğine örnek olarak askeri teknolojideki gelişmeleri gösterdi. Ayrıca, Ukraynalı çocukların rehabilitasyonu ve tedavisine yönelik yaklaşımlara —örneğin, Tallinn’deki bir toplantıda Kiev’deki Okhmatdyt Çocuk Hastanesi temsilcileri tarafından sunulan çalışmalara— dikkat çekti.
Libicki, bu deneyimlerin diğer Avrupa ülkelerinin Ukrayna’dan öğrenebileceği dersler olduğunu belirtti. Aynı ilke, engellilerin topluma dahil edilmesi konusu için de geçerlidir: Acil ihtiyaçlara yanıt olarak geliştirilen çözümler, Avrupa genelindeki sosyal destek sistemleri için değerli dersler sunabilir.
İyileşme Sürecinin Merkezine İnsan Onurunu Yerleştirmek
Ukrayna’nın toparlanma süreci, yalnızca yıkılanların yeniden inşa edilmesinden çok daha fazlasını gerektirecektir. Bu süreç, aynı zamanda gazilerin, çocukların ve hayatları savaş nedeniyle değişen herkesin haklarını korumaya yönelik sürekli çabaları da beraberinde getirmelidir.
Senatör Libicki’nin mesajı net: Avrupa dayanışması somut eylemlere dönüşmelidir. Avrupa ülkeleri; engelli haklarını, rehabilitasyon süreçlerini ve sosyal kapsayıcılığı yeniden inşa planlarına entegre ederek Ukrayna’nın yeniden toparlanma sürecinin, sadece yeniden inşa edilmiş bir ülke yaratmakla kalmayıp, aynı zamanda ülkenin geleceğini şekillendirecek insanlar için daha iyi fırsatlar oluşturmasını sağlamaya yardımcı olabilir.
YouTube’daki video röportajı izleyin:
