İçindekiler (6)
Birleşik Krallık’tan Avrupa Konseyi Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi Üyesi Stewart Dickson, Avrupa Konseyi’nde düzenlenen 51. Kongre oturumu sırasında ASSEDEL’e demokrasideki gerileme ve yerel ile bölgesel seçimlerde gözlemcilerin rolü hakkında konuştu.
İnsanlar demokrasiye yönelik bir saldırıyı hayal ettiklerinde genellikle ulusal bir seçimi düşünürler: parlamento seçimlerine yönelik bir siber saldırı ya da genel seçim kampanyasına akan yabancı paralar. Stewart Dickson bu tablonun eksik olduğunu söylüyor. ASSEDEL’e verdiği demeçte, “Gerçek şu ki demokrasiye yönelik bu saldırıların çoğu tabandan yukarıya doğru geliyor” diyen Dickson, kendi ifadeleriyle seçimlerin etrafında “uygun olan tüm koruma katmanlarını” inşa etmenin bu nedenle hayati önem taşıdığını vurguladı.
Bu argüman, Kongre’nin seçim gözlemine ilişkin yeni raporunun merkezinde yer alıyor ve rapor, bu konuda Avrupa Konseyi bünyesinde özel bir yasal düzenleme (araç) oluşturulması çağrısında bulunuyor. Dickson’a göre bu, bir süredir dile getirdiği bir boşluğa verilen somut bir yanıt.
Yerel Düzeyde Koruma Boşluğu
Özel bir düzenlemenin yerel ve bölgesel seçimlere, parlamento seçimleriyle aynı insan hakları korumasını sağlayıp sağlayamayacağı sorulduğunda Dickson doğrudan yanıt verdi.
Parlamento seçimlerinin hâlihazırda insan hakları korumasından yararlandığını, ancak yerel ve bölgesel seçimler için yasada aynı korumanın bulunmadığını açıkladı. Bunu değiştirmek için Kongre’den “çok güçlü bir baskı” geldiğini ve konunun Kongre’de tartışılacağını belirten Dickson, bunun nedeninin yerel ve bölgesel seçimlere müdahalenin artması olduğunu söyledi. Yeni raporun yerel ve bölgesel seçimleri korumaya yönelik pratik bir adım olup olmadığı sorulduğunda ise yanıtı kısa oldu: “Evet, kesinlikle öyle.”
Sahte Gözlemciler
Rapor ayrıca büyüyen bir soruna daha dikkat çekiyor: gözlem yapmayan gözlemciler. Dickson, bir üye devletteki yerel ve bölgesel seçimlerde çoğu zaman tek uluslararası gözlemci olan Kongre’nin, bazen seçim bölgesine vardığında gözlemci gibi davranan bir grup “endişeli vatandaş” ile karşılaştığını anlattı. Arkalarına bakıldığında ise bu kişilerin ya seçmenleri sindirmek ya da belirli bir partiye yönlendirmek amacıyla bir siyasi parti veya yabancı bir aktör tarafından oraya yerleştirilmiş olabildiğini ifade etti.
Dickson’ın çözümü ise akreditasyon. “İster ulusal ister uluslararası düzeyde olsun, bir seçimi gözlemleyen herkes için sıkı bir onay mekanizması bulunmalıdır” dedi. Raporun da gündeme getirdiği zorlu denge, gerçek ve bağımsız gözlemcilerin işini zorlaştırmadan sahte gözlemcileri dışarıda tutabilmek. Dickson kimin güvenilir olduğuna karar verecek tek bir kurumun adını vermedi, ancak yanıtı bu kararın sandık başındaki gayriresmî bir varlığa değil, titiz ve şeffaf bir onay sürecine dayanması gerektiğini açıkça ortaya koydu.
Türkiye: Belirsiz Kurallar, Cezaevindeki Belediye Başkanları
Rapor, Türkiye’yi seçim gözleminin yasayla güvence altına alınmadığı ve Dickson’a yöneltilen soruda da ifade edildiği üzere sandık başında yalnızca parti ve aday temsilcilerinin bulunabildiği ülkeler arasında gösteriyor.
Dickson durumu yalnızca yasal bir boşluk olarak tanımlamadı. Konuyu, belediye başkanlarına yönelik muameleden başlayarak Türkiye ile ilgili “geniş bir sorunlar yelpazesi” olarak nitelendirdiği çerçeveye yerleştirdi. Demokratik yollarla seçilmiş belediye başkanlarının “aklı başında herhangi bir bireyin gerçekten sorgulayacağı gerekçelerle” hapsedildiğini söyleyen Dickson, bir başka sonuca daha dikkat çekti: Gözaltına alınan kişiler hiçbir zaman yargı sürecinden geçmeyebilir, ancak yalnızca gözaltına alınmış olmaları bile gelecekte seçimlere katılamamaları anlamına gelebiliyor. Dickson, “Bize göre Türkiye’de seçimlere ilişkin kurallar belirsiz ve yetersizdir; daha fazla koruma mekanizmasının oluşturulması gerekmektedir” dedi.
Danışma Yetkisi ve Yurttaşların Gücü
Seçim gözleminden uzaklaşan bir devlette bir rapor bir şeyleri değiştirebilir mi? Dickson sınırlar konusunda açık sözlüydü. Kongre’nin ciddi raporlar hazırladığını, konuların Demokratik Seçimler Konseyi’ne ve nihayetinde Venedik Komisyonu’na sevk edilebildiğini, ancak “nihai tahlilde bunların tavsiye niteliğinde olduğunu” belirtti. Kongre’nin “bunların hiçbirini zorla uygulatacak özel bir yetkisi bulunmadığını” ifade eden Dickson, elindeki gücün eleştirel raporlar alan büyük ve nüfuzlu bir devlet üzerinde bir tür “mahcubiyet yaratma gücü” olduğunu söyledi.
Gerçek gücün aynı zamanda bireylerde yattığını da sözlerine ekledi. Avrupa Konseyi binasının hemen yanında Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin bulunduğunu hatırlatan Dickson, yurttaşların oraya başvuruda bulunma konusunda “o nihai özgürlüğe” sahip olduğunu vurguladı.
Sivil Toplum ve Gençler
Sivil toplumun demokratik gerilemeyi önlemek için ne yapabileceği sorulduğunda Dickson, o hafta düzenlenen Gençlik Kongresi’ne işaret etti. O sabah genel kurul salonunda genç delegelerin konuşmalarını dinlediğini belirterek, “Gençlerin demokrasiye katılımı, demokrasiyi geleceğe taşıyarak korumak açısından hayati önem taşımaktadır” dedi ve demokrasinin nesiller arasında aktarılması gerektiğine “tutkuyla inandığını” söyledi. Gençlerin kendi toplumlarının nasıl yönetileceği konusunda kendi seçimlerini yapmakta özgür olmaları gerektiğini belirten Dickson, “Onların bizzat kendileri bu siyasetçiler olabilir ve olmalıdır” diye konuştu.
Bu Ne Anlama Geliyor?
Dickson’ın mesajı, demokratik gerilemenin yalnızca ulusal ölçekli bir hikâye olmadığı yönünde. Bu gerileme; belediye binalarında ve oy sandıklarında, sahte gözlemciler, belirsiz kurallar ve seçilmiş belediye başkanlarının hapsedilmesi yoluyla yaşanıyor. Avrupa Konseyi’nin seçim gözlemine ilişkin özel bir düzenlemesi, yerel ve bölgesel seçimlere parlamento seçimlerinin hâlihazırda sahip olduğu korumayı sağlayacaktır. Ancak Dickson, yaptırım yetkisi olmaksızın değişimin; Kongre’nin, Venedik Komisyonu’nun, mahkemelerin ve bizzat yurttaşların—demokrasiyi bundan sonra savunmak zorunda kalacak gençler de dâhil olmak üzere—göstereceği baskıya bağlı olacağı konusunda gerçekçi.
Röportajın tamamını içeren videoyu burada bulabilirsiniz: https://youtu.be/wDEmWj0JkCo





